Informatiebeheer - metataal

Weaving the Web

webmaster — Tue, 29 Mar 2016 14:38:48 +0000

If HTML and the Web made all the online documents look like one huge book, RDF, schema, and inference languages will make all the data in the world look like one huge database.

Auteur:

Tim Berners-Lee

Informatiemodel:

Informatieobject

Levenscyclus:

1.2 Benoemen informatiesysteem

Trefwoorden:

Datum eerste publicatie:

zondag, 8 januari 2006 - 10:15pm

Wat is het semantisch web?

webmaster — Sun, 07 Feb 2016 19:37:29 +0000

Doel

Soepel en eenvoudig overbrengen van digitale gegevens is iets wat wij ons nu nog niet kunnen voorstellen. Toch zijn er ontwikkelingen aan de gang die daar wel eens verandering in kunnen brengen. Dat geldt zeker voor het semantisch web.

Dit concept is ontwikkeld door een groep mensen van het W3 consortium, waaronder Tim Berners Lee. Deze groep gaat er van uit dat de mogelijkheden van het internet nog niet optimaal worden toegepast. Volgens dit concept moet het in een optimale situatie mogelijk zijn betekenisvolle informatie tussen machines uit te wisselen zonder menselijke tussenkomst.

Deze situatie is niet zomaar te bereiken. Daarvoor moeten op diverse niveaus of lagen standaarden en protocollen afgesproken worden. Bij het semantische web wordt uitgegaan van een hiërarchische verhouding waarbij de bovenste laag de informatieverzameling op hoog abstract niveau beschrijft en met behulp van de onderste laag de feitelijke gegevensuitwissseling kan plaatsvinden. De lagen zijn onderling van elkaar afhankelijk.

Overdragen

Het concept van het semantische web is vermoedelijk een goede basis voor het ontwikkelen van een concept voor het overdragen van digitale informatie van een archiefvormer naar een archiefbewaarplaats. Niet alleen omdat het standaarden onderling verbind maar ook omdat het mogelijk maakt de verschillende standaarden tegen over elkaar te zetten, te vergelijken en op elkaar af te stemmen (mapping). Wanneer een archiefdienst bijvoorbeeld op basis van de lagen van het semantisch web met de vormer per laag afspraken maakt over de uitwisselbaarheid dan kan de overdracht vermoedelijk soepel verlopen.

Uitgaande van de 'layercake' zijn de afspraken te maken over de ontologie, de taxonomie, de thesaurus, de schema's, de te gebruiken metataal en de uitwisselingsprotocollen.

Mapping

In de tabel staan, als zogenaamd mapping, per laag de onderdelen die voor partijen van belang zijn en die op elkaar zouden kunnen aansluiten. Dit is een heel voorzichtige poging.

Archiefdienst	Uitwisselingslaag	Archiefvormer
Wet, Handleiding, ISO 15489, ISO 23081, ISAAR(cpf), ISIAH, ISDF	Ontologie	Wet, ISO 15489, ISO 23081, Metacatalogus, Structuurplan informatiebeheer, RIO/BSD
ISAD(g), ISAAR(cpf), ISDF	Taxonomie	Metacatalogus, Structuurplan informatiebeheer,Ordeningsplan, Archiefcode, Productencatalogus, Selectielijst,NEN 2082, NEN 2084
Lexicon / Archiefterminologie	Thesaurus	ISO 15489, ISO 23081, Metadatabibliotheek, Productencatalogus (?), VNG thesaurus
DCMES, ISO 23081, EAC, EAD, OAI, SEPIADES	Schema	DCMES, ISO 23081, EAC, EAD, OAI, STUF
XML, RDF, OWL	Taal metataal	XML, RDF, OWL
URI, Unicode, (ODF, OOXML, PDF, SQL)	Protocol	URI, Unicode, (ODF, OOXML, PDF, SQL)

Zie ook Preservation metadata

Een paar links naar publicaties en informatie over het semantic web:

Business Model for the Semantic Web; Enterprise Application Integration and other stories, Why, when XML gives us interoperability, do we need the Semantic Web?
Tim Berners-Lee, W3 consortium, 2001.

The Semantic web bij het W3 Consortium
What is an Ontology?
Digital Libraries and the Semantic Web

Eric Miller, W3 consortium, 2003.Presentatie voor 5th European Conference on Research and Advanced Technology for Digital Libraries, September 4-9 2001, Darmstadt, Germany
- Layer Cake

ISO/IEC 13250 Topic Maps; Information Technology Document Description and Processing Language
Michel Biezunski en Martin Bryan, Steven R. Newcomb, ed.,(Publicatie) , 1999. December 3, 1999

Naming and Addressing: URIs, URLs, ...
W3 consortium, 2001.

RDF Primer
W3 consortium, 2003. W3C Proposed Recommendation 15 December 2003

The Semantic Web
Tim Berners-Lee en Hendler and Ora Lassila
Scientific American, 2001. Website May 2001
- Glossary
- Markup Languages and Ontologies

Towards a semantic web for heritage resources; Thematic Issue 3
Digicult project, 2003. ISBN 3-902448-00-8

W3C Semantic Web Activity
Marja-Riitta Koivunen en Eric Miller
W3 consortium, 2001.

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Grondslag:

Datum eerste publicatie:

donderdag, 16 september 2004 - 5:00pm

XML en PDF: Twee standaarden

webmaster — Tue, 02 Feb 2016 22:37:37 +0000

Het Portable Document Format (PDF) en de eXtensible Markup Language (XML) zijn standaarden die genoemd worden in Regeling geordende en toegankelijke staat archiefbescheiden. Reden genoeg om kort op beide in te gaan en overeenkomsten en verschillen uit te leggen.

Concepten als structuur, inhoud en presentatie spelen bij beide standaarden een belangrijke rol. Het begrip structuur is te vertalen naar het ons bekende archivistische begrip redactionele vorm, de manier waarop de formele kenmerken van een document zijn gerangschikt. De inhoud hoeft geen uitleg. De presentatie is te vertalen naar het archivistische begrip uiterlijke vorm, de verschijningsvorm van een archiefstuk. Het begrip bestandsformaat slaat op de manier waarop gegevens zijn opgeslagen op een gegevensdrager. Dit slaat bijvoorbeeld ook op de gebruikte tekenset. De meeste bestandsformaten zijn conform een bepaalde standaard. Soms defacto door het vele gebruik, soms omdat instituten als de International Organization for Standardization (ISO) er achter staan.

PDF

PDF is een bestandsformaat, waarvan de rechten liggen bij de firma ADOBE. Kenmerk van dit formaat is dat structuur, inhoud en presentatie van een document onlosmakelijk als een geheel met elkaar zijn verbonden. Als middel voor publicatie en uitwisseling is PDF zeer geschikt. Het grote voordeel is dat het bestandsformaat wijd verbreid is. Een van de nadelen is dat het geen open standaard is. De gebruikers zijn voor de ontwikkeling van PDF afhankelijk van de eigenaar. Voor het maken van PDF-bestanden zijn commerciële producten nodig. In de wereld van de 'open source software' zijn wel zogenaamde PDF-generators beschikbaar waarmee documenten in elk willekeurig formaat op relatief eenvoudige wijze zijn ‘af te drukken’ naar PDF. Voor het reproduceren is de gratis 'reader', Acrobat Reader ook een product van ADOBE beschikbaar. Hoewel documenten door het gebruik van PDF gefixeerd lijken zijn ze toch relatief eenvoudig te muteren. Beveiliging is een zwak punt.

XML

XML is geen bestandsformaat maar een open standaard, vastgesteld door het W3 consortium. XML bestaat uit een aantal talen waarmee documenten kunnen worden beschreven en waarmee ze kunnen worden gepresenteerd. XML wordt gebruikt voor gestandaardiseerde gegevensuitwisseling en is ook zeer geschikt voor duurzame bewaring. Een XML document bestaat grofweg uit drie bestanden te weten een XML-schema (voorheen een Document Type Definition (DTD)), het eigenlijke document met de inhoud en een XSL-document. In XML-schema wordt de structuur van het document vastgelegd. Hierin krijgen de verschillende elementen een betekenisvolle naam in de vorm van tags. Het schema bevat de afspraken over de elementen die in een bepaald document thuishoren. Afspraken kunnen gaan over de naamgeving, het al dan niet verplicht stellen van een element, het aangeven of bepaalde elementen meer dan een keer in een document kunnen voorkomen enzovoorts. In een schema kan ook aangegeven worden of een element extra kenmerken krijgt die bijvoorbeeld te gebruiken zijn bij zoekacties.

Een organisatie kan XML-schema’s heel goed gebruiken voor het vastleggen van de vormvereisten voor bijvoorbeeld besluiten, brieven en vergunningen. Binnen ons eigen vakgebied is de Encoded Archival Description (EAD) een voorbeeld van een DTD voor toegangen op archieven. De inhoud van het document komt in een bestand waarbij de tags, de structuurelementen uit het XML-schema, de inhoudselementen omsluiten. Voor de presentatie, de verschijningsvorm is XSL (Extensible Stylesheet Language) beschikbaar. Deze taal bevat de instructies voor de opmaak. De opmaakinstructies betreffen zaken als lettertype, lettergewicht, kleur en plaatsing van de elementen. Met XSL kan de inhoud uitgevoerd worden naar het beeldscherm en naar bestanden in formaten als PDF, HTML, SGML. Uitvoer naar databases of rechtstreeks afdrukken op papier behoren ook tot de mogelijkheden. Een XSL document is zeer geschikt om de huisstijl van een organisatie in op te nemen.

Het bestandsformaat van alle soorten XML-bestanden is de ISO/IEC 10646 standaard. Deze standaard is een tekenset die niet afhankelijk is van één of meer software leveranciers. Omdat het bestandsformaat behoorlijk stabiel is, zijn garanties voor duurzaamheid aanwezig. Verder is het aardige van XML dat veel instelbaar is, mits het maar voldoet aan de algemene XML-syntax. Dit kan ook direct een behoorlijk nadeel zijn. Om XML doeltreffend te kunnen gebruiken kan voor toepassing het beste een soort traject van systeemontwikkeling doorlopen worden, waarbij onderdelen als voorbereiding, analyse voor mogelijk gebruik, implementatie en onderhoud goed geregeld moeten zijn. Bij voorkeur moet de dagelijkse gebruiker niet merken dat XML wordt toegepast. De gebruiker moet bij wijze van spreken nog steeds met de hem of haar vertrouwde tekstverwerker zijn documenten kunnen (op)maken. Opslag en/of eventueel (latere) migratie kan op de achtergrond worden uitgevoerd.
Het gebrek aan ingebouwde beveiliging is een ander nadeel , maar dat viel ook op bij PDF. De integriteit en de authenticiteit van een document zullen bij beide standaarden geregeld moeten worden via een stelsel van autorisaties, controles en eventueel encryptie.

Een eenvoudig DTD

<!--        DTD voor eenvoudige brieven
              datum : 10 september 2002
              Rienk Jonker

een eenvoudige brief kan bestaan uit een adressering,
datum en plaatsgegevens, de tekst en het einde met afsluitende informatie

-->
<!ELEMENT brief (adressering?, datumplaats?, detekst+, einde?)>
<!ELEMENT adressering (#PCDATA)>
<!ELEMENT datumplaats (#PCDATA)>
<!ELEMENT detekst (#PCDATA)>
<!ELEMENT einde (#PCDATA) >

Een XML-document

De inhoud van een heel eenvoudige brief in XML met de tags:

<?xml version="1.0"?>
<!DOCTYPE brief SYSTEM "brief.dtd">
<?xml-stylesheet href="brief.css" type="text/css"?>
<brief>
    <adressering>
        <naam>Redactie Archievenblad </naam>
        <adres>Cruquiusweg 31</adres>
         <postcode>1019 AT<postcode>
         <plaats>Amsterdam</plaats>
    </adressering>
    <datumplaats>
        <datum>9 september 2002</datum>
         <plaats>Winschoten</plaats>
    </datumplaats>
    <detekst>
         <aanhef>Geachte redactie</aanhef>
         <inhoud>Hierbij een kort artikel over PDF en XML</inhoud>
   </detekst>
   <einde>
         <afsluiting>Met vriendelijke groet</afsluiting>
         <ondertekening>Rienk Jonker </ondertekening>
      </einde>
</brief>

Zie ook:

Op de site van het W3 consortium XML in 10 punten (7, eigenlijk...)
Op de site van eDAVID - Expertisecentrum: F. Boudrez, <XML/> en digitaal archiveren, Antwerpen, 2002

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Informatieobject

Grondslag:

Archiefregeling (AR)

Datum eerste publicatie:

vrijdag, 18 juni 2004 - 7:45pm

Layercake (prototype)

webmaster — Wed, 04 Nov 2015 22:27:08 +0000

Afbeelding:

Soort:

Foto

Een schets uit 2007 op basis van de layercake van het semantisch web. Het idee is is in 2003 bij mij ontstaan tijdens een Erpanet training over preservation metadata in Marburg. Dit model zou een basis kunnen zijn voor het maken van afspraken voor het overbrengen van archiefbescheiden in een digitale omgeving. Overbrengen is te beschouwen als het uitwisselen van data. Dit model is nu verwerkt in het model met de negenlagen

Archiefdienst	Uitwisselingslaag	Archiefvormer
Wet, Handleiding, ISO 15489, ISO 23081, ISAAR(cpf), ISIAH, ISDF	Ontologie	Wet, ISO 15489, ISO 23081, Metacatalogus, Structuurplan informatiebeheer, RIO/BSD
ISAD(g), ISAAR(cpf), ISDF	Taxonomie	Metacatalogus, Structuurplan informatiebeheer,Ordeningsplan, Archiefcode, Productencatalogus, Selectielijst,NEN 2082, NEN 2084
Lexicon / Archiefterminologie	Thesaurus	ISO 15489, ISO 23081, Metadatabibliotheek, Productencatalogus (?), VNG thesaurus
DCMES, ISO 23081, EAC, EAD, OAI, SEPIADES	Schema	DCMES, ISO 23081, EAC, EAD, OAI, STUF
XML, RDF, OWL	Taal metataal	XML, RDF, OWL
URI, Unicode, (ODF, OOXML, PDF, SQL)	Protocol	URI, Unicode, (ODF, OOXML, PDF, SQL)

Informatiebeheer - metataal

Weaving the Web

Informatiemodel:

Levenscyclus:

Trefwoorden:

Wat is het semantisch web?

Doel

Overdragen

Mapping

Archiefdienst

Uitwisselingslaag

Archiefvormer

Een paar links naar publicaties en informatie over het semantic web:

Tags:

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Grondslag:

XML en PDF: Twee standaarden

PDF

XML

Een eenvoudig DTD

Een XML-document

Tags:

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Grondslag:

Layercake (prototype)

Archiefdienst

Uitwisselingslaag

Archiefvormer

Album:

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Labels: