Informatiebeheer - semantisch web

Verbanden en samenhang

webmaster — Sat, 02 Apr 2016 11:49:57 +0000

.. De ene informatie is niet meer waard dan de andere, de kracht zit hem in vastleggen en het vinden van de connecties. Connecties zijn er altijd, die hoef je alleen maar te willen vinden. ..

Auteur:

Umberto Eco

Herkomst:

De slinger van Foucault, Ooievaar pocket, Amsterdam, 1995. (blz 231)

Informatiemodel:

Context

Levenscyclus:

Trefwoorden:

Datum eerste publicatie:

woensdag, 8 september 2010 - 10:30pm

Weaving the Web

webmaster — Tue, 29 Mar 2016 14:38:48 +0000

If HTML and the Web made all the online documents look like one huge book, RDF, schema, and inference languages will make all the data in the world look like one huge database.

Auteur:

Tim Berners-Lee

Informatiemodel:

Informatieobject

Levenscyclus:

1.2 Benoemen informatiesysteem

Trefwoorden:

Datum eerste publicatie:

zondag, 8 januari 2006 - 10:15pm

Semantische web

webmaster — Wed, 16 Mar 2016 22:47:05 +0000

Now, all that description tells anyone about the semantic Web is that it's for Machines. And i'm not sure i believe that the the end game imagined for the Semantic Web is to make data easier for machines to process. It would seem that that machine-processable stuff is a means to an end, but not the end itself. The end is still about people, and PEOPLE being able to build knowledge by moving through linked information.

Auteur:

M.C. Schraefel

Herkomst:

What is the Analogue for the Semantic Web? If the Web is like a Page+Links, the SW is like a .. .., The Decentralized Information Group, 2007

Informatiemodel:

Context

Levenscyclus:

Trefwoorden:

Datum eerste publicatie:

dinsdag, 7 september 2010 - 9:15pm

Wat is het semantisch web?

webmaster — Sun, 07 Feb 2016 19:37:29 +0000

Doel

Soepel en eenvoudig overbrengen van digitale gegevens is iets wat wij ons nu nog niet kunnen voorstellen. Toch zijn er ontwikkelingen aan de gang die daar wel eens verandering in kunnen brengen. Dat geldt zeker voor het semantisch web.

Dit concept is ontwikkeld door een groep mensen van het W3 consortium, waaronder Tim Berners Lee. Deze groep gaat er van uit dat de mogelijkheden van het internet nog niet optimaal worden toegepast. Volgens dit concept moet het in een optimale situatie mogelijk zijn betekenisvolle informatie tussen machines uit te wisselen zonder menselijke tussenkomst.

Deze situatie is niet zomaar te bereiken. Daarvoor moeten op diverse niveaus of lagen standaarden en protocollen afgesproken worden. Bij het semantische web wordt uitgegaan van een hiërarchische verhouding waarbij de bovenste laag de informatieverzameling op hoog abstract niveau beschrijft en met behulp van de onderste laag de feitelijke gegevensuitwissseling kan plaatsvinden. De lagen zijn onderling van elkaar afhankelijk.

Overdragen

Het concept van het semantische web is vermoedelijk een goede basis voor het ontwikkelen van een concept voor het overdragen van digitale informatie van een archiefvormer naar een archiefbewaarplaats. Niet alleen omdat het standaarden onderling verbind maar ook omdat het mogelijk maakt de verschillende standaarden tegen over elkaar te zetten, te vergelijken en op elkaar af te stemmen (mapping). Wanneer een archiefdienst bijvoorbeeld op basis van de lagen van het semantisch web met de vormer per laag afspraken maakt over de uitwisselbaarheid dan kan de overdracht vermoedelijk soepel verlopen.

Uitgaande van de 'layercake' zijn de afspraken te maken over de ontologie, de taxonomie, de thesaurus, de schema's, de te gebruiken metataal en de uitwisselingsprotocollen.

Mapping

In de tabel staan, als zogenaamd mapping, per laag de onderdelen die voor partijen van belang zijn en die op elkaar zouden kunnen aansluiten. Dit is een heel voorzichtige poging.

Archiefdienst	Uitwisselingslaag	Archiefvormer
Wet, Handleiding, ISO 15489, ISO 23081, ISAAR(cpf), ISIAH, ISDF	Ontologie	Wet, ISO 15489, ISO 23081, Metacatalogus, Structuurplan informatiebeheer, RIO/BSD
ISAD(g), ISAAR(cpf), ISDF	Taxonomie	Metacatalogus, Structuurplan informatiebeheer,Ordeningsplan, Archiefcode, Productencatalogus, Selectielijst,NEN 2082, NEN 2084
Lexicon / Archiefterminologie	Thesaurus	ISO 15489, ISO 23081, Metadatabibliotheek, Productencatalogus (?), VNG thesaurus
DCMES, ISO 23081, EAC, EAD, OAI, SEPIADES	Schema	DCMES, ISO 23081, EAC, EAD, OAI, STUF
XML, RDF, OWL	Taal metataal	XML, RDF, OWL
URI, Unicode, (ODF, OOXML, PDF, SQL)	Protocol	URI, Unicode, (ODF, OOXML, PDF, SQL)

Zie ook Preservation metadata

Een paar links naar publicaties en informatie over het semantic web:

Business Model for the Semantic Web; Enterprise Application Integration and other stories, Why, when XML gives us interoperability, do we need the Semantic Web?
Tim Berners-Lee, W3 consortium, 2001.

The Semantic web bij het W3 Consortium
What is an Ontology?
Digital Libraries and the Semantic Web

Eric Miller, W3 consortium, 2003.Presentatie voor 5th European Conference on Research and Advanced Technology for Digital Libraries, September 4-9 2001, Darmstadt, Germany
- Layer Cake

ISO/IEC 13250 Topic Maps; Information Technology Document Description and Processing Language
Michel Biezunski en Martin Bryan, Steven R. Newcomb, ed.,(Publicatie) , 1999. December 3, 1999

Naming and Addressing: URIs, URLs, ...
W3 consortium, 2001.

RDF Primer
W3 consortium, 2003. W3C Proposed Recommendation 15 December 2003

The Semantic Web
Tim Berners-Lee en Hendler and Ora Lassila
Scientific American, 2001. Website May 2001
- Glossary
- Markup Languages and Ontologies

Towards a semantic web for heritage resources; Thematic Issue 3
Digicult project, 2003. ISBN 3-902448-00-8

W3C Semantic Web Activity
Marja-Riitta Koivunen en Eric Miller
W3 consortium, 2001.

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Grondslag:

Datum eerste publicatie:

donderdag, 16 september 2004 - 5:00pm

Preservation metadata

webmaster — Sun, 07 Feb 2016 19:26:24 +0000

Het begrip

Met dit begrip wordt informatie aangeduid die nodig is voor het beheer, behoud en waarborging van de authenticiteit en betrouwbaarheid van digitale gegevens. Het begrip metadata is in dit verband te definiëren als ‘gestructureerde gegevens over objecten die kunnen worden gebruikt ter ondersteuning van de verschillende beheershandelingen ’. De bedoeling is dat een digitaal document of bestand tijdens zijn hele leven vergezeld blijft van een set documentaire informatie over de toegankelijkheid, beschikbaarheid, het uitgevoerde beheer en beheershandelingen, duurzaamheid, authenticiteit etc. (een zogenaamde ‘wrapper’). Als het bestand de patient is dan is deze set metadata te beschouwen als het patientendossier. Het dossier blijft tenminste net zo lang bestaan als de patient die het beschrijft leeft en in sommige gevallen nog langer.

Er zijn al veel standaarden beschikbaar. Zo is op het terrein van toegankelijkheid de Dublin Core Metadata Element Set de belangrijkste wereldwijd erkende standaard. Landen als Australië en Nieuw Zeeland hebben deze standaard overgenomen en uitgebreid met een 4-tal eigen elementen.

Het idee is dat voor preservation ook een dergelijke set van kernelementen (Core element set) ontwikkeld kan en moet worden.

Uitwisselbaarheid

Standaardisatie en de mogelijkheid tot uitwisseling van gegevens binnen een organisatie en tussen organisaties, tussen domeinen (bijv. gemeente en provincie) en door de tijd heen zijn de twee centrale componenten. De uitwisseling zou bij voorkeur moeten plaatsvinden zonder menselijke tussenkomst (interoperatibility = uitwisselbaarheid).

Wanneer dergelijke vormen van uitwisseling bestaan zou dat grote mogelijkheden bieden voor het (duurzame) beheer, de toegankelijkheid, beschikbaarheid en interpreteerbaarheid van de gegevens, het samenvoegen of splitsen van bestanden (bijvoorbeeld bij organisatiewijziging), conversies en migraties (vervanging in de zin van de Archiefwet) en het overdragen van bestanden naar andere organisaties waaronder de archiefdiensten.

Lagen

Dergelijke vormen van uitwisselbaarheid zijn alleen mogelijk wanneer door organisaties op verschillende informatie-niveaus afspraken over standaardisatie zijn gemaakt. De betrokken niveaus zijn weer te geven als gestapelde lagen. Van boven naar beneden zijn dit :

een beschrijving van het domein in de vorm van modellen, classificatieschema’s en begrippenlijsten (ontologie/taxonomie/thesaurus),
schema’s van de te beheren documenten en bestanden met gebruikmaking van bijvoorbeeld RDF of XML-schema,
het gebruik van talen als XML waarmee coderingstalen zoals RDF beschreven kunnen worden en
de technische protocollen waarmee op machineniveau de uitwisseling kan plaatsvinden (in het bijzonder UNICODE en URI ).

Een dergelijk lagenmodel komt onder de naam layercake voor in het model van het semantisch web dat onder andere door Tim Berners-Lee wordt ontwikkeld.

De huidige ontwikkelingen in beschouwing nemend lijkt het erop dat het informatiebeheer van een overheidsorganisatie met het bepalen van standaarden, de uitwerking van de digitale archieffunctie en de opzet en invoering van een structuurplan informatiebeheer op onderdelen heel langzaam naar dit model groeit. Deze ontwikkelingen betekenen vanuit het perspectief van de archieffunctie een extra argument voor de introductie van modellen en methodes waarop onder andere RMA’s zijn gebaseerd.

XML

In dit kader prevaleert het gebruik van XML boven het grootschalig toepassen van PDF. Hierbij is wel aan te tekenen dat het enkele feit dat moderne officepakketten bestanden in XML-formaat kunnen opslaan absoluut niet voldoende is om te voldoen aan de eisen van de Regeling geordende en toegankelijke staat.

Om optimaal van XML gebruik te kunnen maken zullen van standaarddocumenten als (besluit)nota’s, brieven, memo’s, rapporten etc. eerst XML-schema’s gemaakt moeten worden. Dit heeft wel enige overeenkomst met het ontwerpen van formulieren en sjablonen in de huisstijl. Voor gemeenten ligt het voor de hand dat gemeenschappelijk aan deze uitdaging gewerkt zal moeten worden. Bijvoorbeeld op dezelde manier waarop de ruim 400 gemeentelijke processen en producten zijn beschreven.

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Grondslag:

Datum eerste publicatie:

woensdag, 15 september 2004 - 10:00pm

Overbrenging in digitale omgeving

webmaster — Sun, 07 Feb 2016 17:07:02 +0000

Afbeelding:

Soort:

Schema

Een eerste model voor overbrenging van digitale gegevens. Dit model is nog geënt op de layercake van het semantisch web in samenhang met de modellen van OAIS en ED3. Dit schema is de voorganger van schema Uitwisselbaarheid dat uitgaat van negen lagen.

Labels:

Layercake (prototype)

webmaster — Wed, 04 Nov 2015 22:27:08 +0000

Afbeelding:

Soort:

Foto

Een schets uit 2007 op basis van de layercake van het semantisch web. Het idee is is in 2003 bij mij ontstaan tijdens een Erpanet training over preservation metadata in Marburg. Dit model zou een basis kunnen zijn voor het maken van afspraken voor het overbrengen van archiefbescheiden in een digitale omgeving. Overbrengen is te beschouwen als het uitwisselen van data. Dit model is nu verwerkt in het model met de negenlagen

Archiefdienst	Uitwisselingslaag	Archiefvormer
Wet, Handleiding, ISO 15489, ISO 23081, ISAAR(cpf), ISIAH, ISDF	Ontologie	Wet, ISO 15489, ISO 23081, Metacatalogus, Structuurplan informatiebeheer, RIO/BSD
ISAD(g), ISAAR(cpf), ISDF	Taxonomie	Metacatalogus, Structuurplan informatiebeheer,Ordeningsplan, Archiefcode, Productencatalogus, Selectielijst,NEN 2082, NEN 2084
Lexicon / Archiefterminologie	Thesaurus	ISO 15489, ISO 23081, Metadatabibliotheek, Productencatalogus (?), VNG thesaurus
DCMES, ISO 23081, EAC, EAD, OAI, SEPIADES	Schema	DCMES, ISO 23081, EAC, EAD, OAI, STUF
XML, RDF, OWL	Taal metataal	XML, RDF, OWL
URI, Unicode, (ODF, OOXML, PDF, SQL)	Protocol	URI, Unicode, (ODF, OOXML, PDF, SQL)

Album:

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Labels:

Ordeningsstructuur en selectielijsten

webmaster — Sat, 31 Oct 2015 16:31:14 +0000

Ordeningsstructuur

Een selectielijst moet volgens het Archiefbesluit 1995 aansluiten op de ordeningsstructuur van een organisatie. Volledig digitaal procesgeoriënteerd werken maakt het nodig nog eens naar het begrip ordeningstructuur te kijken. De fysieke functionele barrières van het papier vallen door het digitaal werken immers weg. Dat kan tot gevolg hebben dat er misschien een aangepast ordeningsmodel nodig is.

Het woord ordeningsstructuur wordt in de huidige wetgeving niet expliciet gedefinieerd. In de Archiefregeling, die alleen van toepassing is op permanent te bewaren informatie, wordt het woord structuur beschreven als "logisch verband tussen de elementen van een document of van een archief" (art 1 sub p). De nadruk ligt dan op de samenstelling 'logisch verband'. Dit is een indeling waarbij ordeningskenmerken de basis zijn voor het groeperen en in een bepaalde logische volgorde plaatsen van informatie. Dit betreft niet de individuele informatieobjecten in de vorm van documenten maar aggregaties van informatieobjecten zoals series en dossiers (zaken).

Dat houdt ook in dat om technische redenen niet perse een fysieke ordening nodig is. Zo kent papier inherent de nodige technische beperkingen. Als gevolg daarvan kan bijvoorbeeld een papieren document slechts eenmalig volgens één gezichtspunt in een daarvoor geschikt dossier of serie worden opgenomen. Wanneer er sprake is van meer gezichtspunten wordt er gebruik gemaakt van kopieën of schriftelijke verwijzingen in dossiers en/of (kaart)systemen. Gevolg daarvan is dat verbanden tussen verschillende gezichtspunten, wanneer ze niet expliciet zijn vastgelegd, lastig te leggen zullen zijn. Een voorbeeld daarvan zou kunnen zijn het 'bonnetje van Teeven'. Mogelijkerwijs was tussen de zaak die het regelen van de afspraken met Cees H. betrof en de financiële administratie van het ministerie en/of het openbaar ministerie, waar de boekhoudkundige verantwoording centraal staat, geen directe verbinding gelegd. (Hoewel deze met enige kennis van zaken wel te beredeneren was).

Voorwaarden

Een goede ordeningsstructuur, een ordening die dat logische verband weergeeft, moet aan een vijftal voorwaarden voldoen.

Het moet alomvattend zijn in de zin dat alle informatie plaatsbaar moet zijn.
De structuur moet exclusief zijn, elk informatieobject kent in eerste instantie slechts één logische plaats.
Er is een inwendige cohesie. Hiermee wordt bedoeld dat de indeling van de thema's in hoofd- en bijzaken evenwichtig is.
Verder moet de structuur zo zijn dat de systematiek als geheel en in zijn onderdelen functioneel is in relatie tot het aantal informatieobjecten en de hervindbaarheid van elk daarvan.
Als laatste moet de structuur zo expliciet zijn dat ingrepen en veranderingen herkenbaar en zichtbaar zijn.

De ordening van papieren dossiers vindt in gemeenteland in de meeste gevallen plaats op basis van de basisarchiefcode (BAC), dit is een ordeningsstructuur die voldoet aan deze voorwaarden. Deze ordening is de primaire ordening in eerste instantie gericht op de functies of taken vanuit het gezichtspunt van de organisatie.

Secundair kan er in analoge situaties in een dossier op verschillende manieren aanvullend worden geordend, bijvoorbeeld primair chronologisch of alfabetisch op trefwoord, persoonsnaam of subjectnaam of objectnaam en vervolgens chronologisch. De inhoud van een dossier wordt vervolgens aan de hand van bepaalde ordeningsprincipes en kenmerken gedetailleerder ingedeeld. Mogelijkheden zijn bijvoorbeeld chronologisch of (via tabbladen met) onderwerpen, personen, objecten en dan chronologisch.

Digitaal

Conceptueel is digitaal werken anders. Echt digitaal werken is meer dan het automatiseren van de papieren situatie. Het is het inzetten van beschikbare digitale functionaliteiten die de manier van werken fundamenteel gaat veranderen. Dit geldt ook voor de manier waarop invulling is te geven aan de vereiste van ordeningsstructuur. Er blijft natuurlijk altijd sprake van groepering op bepaalde kenmerken. Een groot verschil is al dat de controle over plaatsing en zoeken en vinden van informatie is overgegeven aan software en hardware in de vorm van storagevoorzieningen (e-depot) en cloud. In die zin heeft de techniek het roer overgenomen. Op logisch wat abstracter niveau is het deels echt anders en is het deels hetzelfde gebleven. Het gaat vermoedelijk de kant op van services (API's) in combinatie met linked data gebaseerd op de eigenschappen van het semantisch web.

Eigenlijk zou bij digitaal werken als een van de uitgangspunten moeten gelden dat alles zich gedraagt als een proces dus ook projecten en andere activiteiten. Gemeenschappelijk kenmerk van dat generieke proces is dat het start vanwege een gebeurtenis, dat daarbinnen informatie wordt verwerkt, dat het resultaten oplevert en dat het vervolgens wordt beëindigd. De processen, projecten en andere activiteiten die volgens het principe van dit generieke proces uitgevoerd worden zijn op type niveau te beschrijven en op te nemen in een catalogus. Deze beschrijvingen zijn in diverse logische volgordes op te vragen. De indeling en volgorde wordt afgedwongen door de vastgelegde functionele (ordenings)kenmerken die een directe relatie hebben met de taken van de betreffende actor. Bij gemeenten zijn thema's en indelingen die komen uit de basisarchiefcode (BAC), IV3, OWMS etc. voorbeelden van deze kenmerken.

Ordening

De primaire ordening is komen te liggen op het niveau van het generieke proces en dan eigenlijk het feitelijke proces in de zin van het proces, project en ander activiteiten zoals die worden uitgevoerd. Dit wordt in het schema Iets genoemd. Overigens passen ook een organisaties zelf, organisatieonderdelen, medewerkers en vergadergremia in dit stramien van generiek proces.

De primaire ordening is te beschouwen als resultaat van de ontstaanscontext. De informatie binnen dit geheel kan altijd chronologisch en alfabetisch worden gesorteerd op beschikbare kenmerken. Dezelfde kenmerken maken het ook mogelijk door middel van filteren selecties te maken binnen dat geheel. Voor een proces zijn veel begrippen in omloop zoals werkproces, bedrijfsproces, primair proces etc. De catalogus, waarvan DSP en ZTC in beperkte zin voorbeelden zijn, is dan te beschouwen als het ordeningsplan.

Secundaire ordening vindt digitaal anders plaats die ontstaat in de gebruikers- en gebruikscontext. Het gaat dan functioneel gezien om het al dan niet tijdelijk groeperen van informatie uit lopende en afgeronde processen, projecten en andere activiteiten rond een persoon, een object, een subject, een gebeurtenis van resultaten van zoekopdrachten. Het gevonden resultaat is een tijdelijk 'dossier' dat chronologisch en alfabetisch kan worden gesorteerd op beschikbare kenmerken. Dezelfde kenmerken maken het ook mogelijk door middel van filteren selecties te maken binnen dit geheel. Een dergelijk resultaat kan een persoonsdossier, cliëntdossier, objectdossier, panddossier etc. genoemd worden. Mooi zou zijn wanneer een zoekopdracht dat dergelijke resultaten levert opgeslagen kan worden. Nog mooier ook wanneer in sommige gevallen ook het resultaat als snapshot gefixeerd kan worden. Dit laatste is van belang omdat zoeken plaatsvindt in dynamische omgevingen waardoor dezelfde zoekopdracht op een ander tijdstip niet perse hetzelfde resultaat hoeft op te leveren.

De voorwaarden voor een goede ordeningsstructuur komen uit:

dr. H.M Brokken en dr J.P. Sigmond, drs J.E.A. Boomgaard, drs. H.H Jongbloed, J. Meinema, drs H. Spijkerman, Rapport Normering van primaire toegankelijkheid, Rijksarchiefdienst, 's Gravenhage, 1991. Reeks studies en rapporten 2, (blz 17-18) (ReffMan 322)

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Grondslag:

Archiefbesluit 1995 (AB95)

Datum eerste publicatie:

donderdag, 26 maart 2015 - 10:15pm

De Informatiemaatschappij van 2023; Perspectieven op de nabije toekomst

webmaster — Thu, 20 Aug 2015 22:17:47 +0000

Informatiebeheer - semantisch web

Verbanden en samenhang

Informatiemodel:

Levenscyclus:

Trefwoorden:

Weaving the Web

Informatiemodel:

Levenscyclus:

Trefwoorden:

Semantische web

Informatiemodel:

Levenscyclus:

Trefwoorden:

Wat is het semantisch web?

Doel

Overdragen

Mapping

Archiefdienst

Uitwisselingslaag

Archiefvormer

Een paar links naar publicaties en informatie over het semantic web:

Tags:

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Grondslag:

Preservation metadata

Het begrip

Lagen

XML

Tags:

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Grondslag:

Overbrenging in digitale omgeving

Album:

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Labels:

Layercake (prototype)

Archiefdienst

Uitwisselingslaag

Archiefvormer

Album:

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Labels:

Ordeningsstructuur en selectielijsten

Tags:

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Grondslag:

De Informatiemaatschappij van 2023; Perspectieven op de nabije toekomst

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Trefwoord: