Informatiebeheer - ontologie

Woordenboek informatiebeheer (thesaurus/taxonomie, versie 13 juni 2024)

webmaster — Tue, 06 Jun 2023 06:23:14 +0000

Altijd al willen weten wat de betekenis van een bepaalde term kan zijn? Wat is nou een archiefstuk, document, documentaire informatievoorziening, een draadje, een informationeel object, een object van zorg, stigmergie, een openbare rechtspersoon, een egodocument, een weblog of contextualisering, ECM, RMS, een hot spot, een zaaktype, een hma-plus, interoperabiliteit? Welke begrippen zijn daarmee geassocieerd en op wat voor manier?

Een alfabetische lijst met termen en begrippen geeft een overzicht van betekenissen. Zo'n lijst is eigenlijk niet zinvol en contextloos omdat een onderlinge relatie tussen de begrippen daaruit niet direct valt op te maken.

De onderlinge relatie en dus de context van een begrip is beter te herkennen met een gestructureerde woordenlijst zoals een thesaurus, een taxonomie of een typologie.

Binnen het vakgebied worden veel woorden en begrippen gebruikt zonder dat altijd duidelijk is wat er mee wordt bedoeld. Dit kan tot veel verwarring leiden en langs elkaar heen praten tot gevolg hebben. Door het maken van afspraken over te gebruiken begrippen en de te hanteren betekenis kan dit voorkomen worden. Volgens Weggeman 1 kan het definieëren opgevat worden als een activiteit van interpreteren, preciseren en specificeren. Met een definitie kan orde geschapen worden door het afbakenen van het aantal interpretaties dat aan het begrip gegeven kan worden. Volgens hem zijn er twee soorten definities, de voorschrijvende definitie (prescriptief) en beschrijvende definitie (descriptief). De voorschrijvende definitie bevat een bewering die een soort handelingen aanbeveelt of suggereert; normatief; "iets behoort te zijn" .

De beschrijvende definitie bevat een bewering die aangeeft wat de betekenis van een verschijnsel is; "iets is" .

Via deze pagina is een poging tot structurering van mijn kant te raadplegen. Onder het motto weg met de muren heb ik vrij ongegeneerd begrippen uit verschillende vakgebieden naar elkaar laten verwijzen op een manier waarover sommige collega's misschien de wenkbrauwen zullen fronsen.

Naar naar mijn stellige overtuiging zijn de overeenkomsten tussen de verschillende vakgebieden groter dan je in eerste instantie zou denken. Het biedt daarom voldoende stof to nadenken en mogelijk levert het ideeën op.

De hier opgenomen voor download beschikbare documenten zijn uitvoerproducten van mijn Reference Manager, een database in MS Access, die ik ook gebruikte voor de maandelijkse overzichten2. Maar let op deze documenten zijn tussenproducten, versies van een bepaald moment afkomstig uit een dynamische database. Al lezend kom ik vaak weer tot andere mogelijkheden en conclusies die weer leiden tot nieuwere versies. De lijst met termen wordt ook elke maand groter. Ik kom, soms tot mijn eigen verbazing, regelmatig weer soms mij onbekende woorden soms achteraf gezien heel voor de hand liggende woorden tegen. Om een beeld te krijgen wat ik wanneer ben tegengekomen heb ik ook een overzicht van termen, die ik per maand heb opgenomen, toegevoegd.

Hieronder staan een aantal te downloaden bestanden:

Woordenboek - Lijst met termen in de vorm van een thesaurus/taxonomie/typologie met verwijzing naar de herkomst (1524 blz.)
Woordenboek - Lijst met termen in de vorm van een thesaurus/taxonomie/typologie met verwijzing naar de herkomst die de afgelopen twee maanden zijn toegevoegd (11 blz.)
Thesaurus/taxonomie - Overzicht van termen met hun onderlinge relaties zonder scopenotes. (2528 blz.)
Thesaurus in Excel formaat, als aardigheidje (XLSX)
Overzicht bronnen waar de termen en begrippen uit afkomstig zijn of die mij op ideeën hebben gebracht. (128 blz.)
Lijst waarmee wordt aangegeven wanneer een term is toegevoegd aan deze overzichten (136 blz.)

Versie: 13 juni 2024 (vorige was van 4 juni 2023)

Op deze site heb ik een termenoverzicht in opbouw beschikbaar.

1. Mathieu Weggeman, Kennismanagement; Inrichting en besturing van kennisintensieve organisaties, Scriptum management Lannoo, Schiedam, 1997.
2. Hier ben ik in december 2011 mee gestopt

Levenscyclus:

1.1 Definitie

Informatiemodel:

Context

Bijlage	Grootte
Termen en begrippen (versie 13 juni 2024).pdf	6.21 MB
Termen en begrippen afgelopen 2 maanden (versie 13 juni 2024).pdf	129.54 KB
Thesaurus (versie 13 juni 2024).pdf	7.04 MB
20240613ExportThesaurus.xlsx	3.36 MB
TermenPerMaand (versie 13 juni 2024).pdf	1.13 MB
Literatuurlijst (versie 13 juni 2024).pdf	939.89 KB

Terminology for beginners

webmaster — Sun, 25 Jun 2017 21:23:08 +0000

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Datum eerste publicatie:

zondag, 25 juni 2017 - 11:14pm

Hyperobjects Philosophy and Ecology after the End of the World

webmaster — Sun, 01 May 2016 22:24:30 +0000

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Context

Trefwoord:

Datum eerste publicatie:

maandag, 2 mei 2016 - 12:15am

Tangled Web of Concept Relations. Concept relations for ISO 1087-1 and ISO 704

webmaster — Wed, 06 Apr 2016 06:26:26 +0000

Levenscyclus:

1.1 Definitie

Informatiemodel:

Informatie

Trefwoord:

Datum eerste publicatie:

woensdag, 6 april 2016 - 8:15am

Wat is een taxonomie?

webmaster — Wed, 10 Feb 2016 20:36:39 +0000

De term

Aan de horizon van de informatiebeheerder is het begrip taxonomie als nieuwe term verschenen. Met deze uit de biologie afkomstige term wordt een classificatieschema bedoeld waarbij onderdelen van een aandachtsgebied, een wetenschap, zijn gegroepeerd op onderwerpniveau. Deze onderdelen kunnen vervolgens weer in een hiërarchische structuur worden weergegeven.
Een heel bekend voorbeeld is het systeem dat Carl Linnaeus in de 18e eeuw heeft ontworpen voor de beschrijving van flora en fauna (Systema naturae). Doel is met behulp van een bepaalde structuur informatie overzichtelijk te kunnen weergeven en makkelijk te kunnen vinden, met als het even kan behoud van de context.

Relatie met het vak

Het indelen en classeren van groepen of het maken van typlogieën zijn activiteiten die binnen het informatiebeheer niet nieuw zijn. Ze werden alleen nog niet met deze term geassocieerd. Denk maar eens aan het indelen van een archief en het maken en uitvoeren van een ordeningsplan.

Een paar voorbeelden van taxonomieën die voor de informatiebeheerder van belang zijn:

de basisarchiefcode,
het structuurplan informatiebeheer,
een productencatalogus,
een ordeningsplan.

Het maken van modellen is ook een vorm van taxonomie. Ook het vak van de informatiebeheerder, de archivistiek, is volgens een bepaalde model vorm te geven.

Aan de hand van een logische indeling (typologie) van het vakgebied kan inzicht gegeven worden in de onderlinge verhoudingen.

Op deze manier kan eventueel ook een bijdrage geleverd worden om het vak van de informatiebeheerders zoals dat van een archivaris uit te leggen en beter te positioneren.

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Context

Datum eerste publicatie:

zaterdag, 11 september 2004 - 10:30pm

Wat is het semantisch web?

webmaster — Sun, 07 Feb 2016 19:37:29 +0000

Doel

Soepel en eenvoudig overbrengen van digitale gegevens is iets wat wij ons nu nog niet kunnen voorstellen. Toch zijn er ontwikkelingen aan de gang die daar wel eens verandering in kunnen brengen. Dat geldt zeker voor het semantisch web.

Dit concept is ontwikkeld door een groep mensen van het W3 consortium, waaronder Tim Berners Lee. Deze groep gaat er van uit dat de mogelijkheden van het internet nog niet optimaal worden toegepast. Volgens dit concept moet het in een optimale situatie mogelijk zijn betekenisvolle informatie tussen machines uit te wisselen zonder menselijke tussenkomst.

Deze situatie is niet zomaar te bereiken. Daarvoor moeten op diverse niveaus of lagen standaarden en protocollen afgesproken worden. Bij het semantische web wordt uitgegaan van een hiërarchische verhouding waarbij de bovenste laag de informatieverzameling op hoog abstract niveau beschrijft en met behulp van de onderste laag de feitelijke gegevensuitwissseling kan plaatsvinden. De lagen zijn onderling van elkaar afhankelijk.

Overdragen

Het concept van het semantische web is vermoedelijk een goede basis voor het ontwikkelen van een concept voor het overdragen van digitale informatie van een archiefvormer naar een archiefbewaarplaats. Niet alleen omdat het standaarden onderling verbind maar ook omdat het mogelijk maakt de verschillende standaarden tegen over elkaar te zetten, te vergelijken en op elkaar af te stemmen (mapping). Wanneer een archiefdienst bijvoorbeeld op basis van de lagen van het semantisch web met de vormer per laag afspraken maakt over de uitwisselbaarheid dan kan de overdracht vermoedelijk soepel verlopen.

Uitgaande van de 'layercake' zijn de afspraken te maken over de ontologie, de taxonomie, de thesaurus, de schema's, de te gebruiken metataal en de uitwisselingsprotocollen.

Mapping

In de tabel staan, als zogenaamd mapping, per laag de onderdelen die voor partijen van belang zijn en die op elkaar zouden kunnen aansluiten. Dit is een heel voorzichtige poging.

Archiefdienst	Uitwisselingslaag	Archiefvormer
Wet, Handleiding, ISO 15489, ISO 23081, ISAAR(cpf), ISIAH, ISDF	Ontologie	Wet, ISO 15489, ISO 23081, Metacatalogus, Structuurplan informatiebeheer, RIO/BSD
ISAD(g), ISAAR(cpf), ISDF	Taxonomie	Metacatalogus, Structuurplan informatiebeheer,Ordeningsplan, Archiefcode, Productencatalogus, Selectielijst,NEN 2082, NEN 2084
Lexicon / Archiefterminologie	Thesaurus	ISO 15489, ISO 23081, Metadatabibliotheek, Productencatalogus (?), VNG thesaurus
DCMES, ISO 23081, EAC, EAD, OAI, SEPIADES	Schema	DCMES, ISO 23081, EAC, EAD, OAI, STUF
XML, RDF, OWL	Taal metataal	XML, RDF, OWL
URI, Unicode, (ODF, OOXML, PDF, SQL)	Protocol	URI, Unicode, (ODF, OOXML, PDF, SQL)

Zie ook Preservation metadata

Een paar links naar publicaties en informatie over het semantic web:

Business Model for the Semantic Web; Enterprise Application Integration and other stories, Why, when XML gives us interoperability, do we need the Semantic Web?
Tim Berners-Lee, W3 consortium, 2001.

The Semantic web bij het W3 Consortium
What is an Ontology?
Digital Libraries and the Semantic Web

Eric Miller, W3 consortium, 2003.Presentatie voor 5th European Conference on Research and Advanced Technology for Digital Libraries, September 4-9 2001, Darmstadt, Germany
- Layer Cake

ISO/IEC 13250 Topic Maps; Information Technology Document Description and Processing Language
Michel Biezunski en Martin Bryan, Steven R. Newcomb, ed.,(Publicatie) , 1999. December 3, 1999

Naming and Addressing: URIs, URLs, ...
W3 consortium, 2001.

RDF Primer
W3 consortium, 2003. W3C Proposed Recommendation 15 December 2003

The Semantic Web
Tim Berners-Lee en Hendler and Ora Lassila
Scientific American, 2001. Website May 2001
- Glossary
- Markup Languages and Ontologies

Towards a semantic web for heritage resources; Thematic Issue 3
Digicult project, 2003. ISBN 3-902448-00-8

W3C Semantic Web Activity
Marja-Riitta Koivunen en Eric Miller
W3 consortium, 2001.

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Grondslag:

Datum eerste publicatie:

donderdag, 16 september 2004 - 5:00pm

Documentontologie

webmaster — Mon, 30 Nov 2015 21:24:29 +0000

Afbeelding:

Soort:

Schema

Een poging om een ontologie van een document samen te stellen. Een document bestaat als informatieobject uit tenminste een vijftal kenmerken of elementen. Te denken valt aan inhoud, structuur, gedrag, context en techniek. Per onderdeel zijn vervolgens weer extra elementen met hun onderlinge relatie te benoemen.

Album:

Levenscyclus:

1.3 Benoemen bestanddeel

Informatiemodel:

Informatieobject

Labels:

Layercake (prototype)

webmaster — Wed, 04 Nov 2015 22:27:08 +0000

Afbeelding:

Soort:

Foto

Een schets uit 2007 op basis van de layercake van het semantisch web. Het idee is is in 2003 bij mij ontstaan tijdens een Erpanet training over preservation metadata in Marburg. Dit model zou een basis kunnen zijn voor het maken van afspraken voor het overbrengen van archiefbescheiden in een digitale omgeving. Overbrengen is te beschouwen als het uitwisselen van data. Dit model is nu verwerkt in het model met de negenlagen

Archiefdienst	Uitwisselingslaag	Archiefvormer
Wet, Handleiding, ISO 15489, ISO 23081, ISAAR(cpf), ISIAH, ISDF	Ontologie	Wet, ISO 15489, ISO 23081, Metacatalogus, Structuurplan informatiebeheer, RIO/BSD
ISAD(g), ISAAR(cpf), ISDF	Taxonomie	Metacatalogus, Structuurplan informatiebeheer,Ordeningsplan, Archiefcode, Productencatalogus, Selectielijst,NEN 2082, NEN 2084
Lexicon / Archiefterminologie	Thesaurus	ISO 15489, ISO 23081, Metadatabibliotheek, Productencatalogus (?), VNG thesaurus
DCMES, ISO 23081, EAC, EAD, OAI, SEPIADES	Schema	DCMES, ISO 23081, EAC, EAD, OAI, STUF
XML, RDF, OWL	Taal metataal	XML, RDF, OWL
URI, Unicode, (ODF, OOXML, PDF, SQL)	Protocol	URI, Unicode, (ODF, OOXML, PDF, SQL)

Album:

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Labels:

De omgeving van de zaak in kaart

webmaster — Fri, 16 Oct 2015 21:14:40 +0000

Om het volledig digitaal werken cq zaaksgewijs werken een goede basis te geven is het nodig grip te krijgen op zaken als metadata en metadataschema's. In mijn presentatie tijdens afgelopen KVAN dagen heb ik geschetst wat binnen de gemeente Leeuwarden op dat terrein is gedaan.

Onze zoektocht liep van de NEN norm over records management metadata, baselines en Moreq2, naar uiteindelijk weer de basis van ons vak namelijk het beschrijven van archiefstukken, of zoals we tegenwoordig ook wel zeggen informatieobjecten, dit onder verwijzing naar de Handleiding.

Uiteindelijk komt het erop neer dat een meta(data)schema in abstracte vorm een soort inventaris is waarin de organisatie en de manier waarop haar informatiehuishouding is ingericht wordt beschreven. Een en ander heeft onder andere geresulteerd in een schema, volgens sommige collega's een abstract schilderij. Dit schema geeft een idee hoe tegen de dingen (objecten, entiteiten) binnen een digitale omgeving aangekeken kan worden, hoe ze zijn te benoemen, welke elementen daarin op te nemen zijn en natuurlijk ook wat de onderlinge relatie tussen deze dingen is.

Beschikbaar zijn:

De presentatie van 6 juni 2011 hieronder en
De laatste versie van het schema zelf.

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Context

Bijlage	Grootte
Schilderij.ppt	4.09 MB
UitdeelSchilderij.pdf	913.77 KB

Datum eerste publicatie:

dinsdag, 7 juni 2011 - 11:30pm

Het boek van zand; Naar een ontologie van het digitale archief

webmaster — Thu, 20 Aug 2015 22:17:59 +0000

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Context

Trefwoord:

Bestanden:

Bijlage	Grootte
9224.pdf	10.83 MB

Informatiebeheer - ontologie

Woordenboek informatiebeheer (thesaurus/taxonomie, versie 13 juni 2024)

Tags:

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Terminology for beginners

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Hyperobjects Philosophy and Ecology after the End of the World

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Trefwoord:

Tangled Web of Concept Relations. Concept relations for ISO 1087-1 and ISO 704

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Trefwoord:

Wat is een taxonomie?

De term

Relatie met het vak

Tags:

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Wat is het semantisch web?

Doel

Overdragen

Mapping

Archiefdienst

Uitwisselingslaag

Archiefvormer

Een paar links naar publicaties en informatie over het semantic web:

Tags:

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Grondslag:

Documentontologie

Album:

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Labels:

Layercake (prototype)

Archiefdienst

Uitwisselingslaag

Archiefvormer

Album:

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Labels:

De omgeving van de zaak in kaart

Tags:

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Het boek van zand; Naar een ontologie van het digitale archief

Levenscyclus:

Informatiemodel:

Trefwoord:

Informationele objecten: